Dorothea Brander

Dorothea Brander, 1935 yılında ailesiyle Türkiye'ye, Ankara’ya göçmeden önce Berlin Oranienburg'ta yaşıyordur. Bu hayatındaki son taşınma olmayacaktır.

Oranienburg arrow Ankara arrow Edinburgh

Brandenburg’tan Anadolu’ya

Dorothea 14 Nisan 1924 tarihinde Berlin’de dünyaya gelir. Adı da henüz Dorothea Merzbacher’dir. Bir Yahudi kızı olarak Nazi Almanyası’nda büyür. Annesi, babası ve kendinden üç yaş büyük ağabeyi Eugen ile Berlin yakınlarında küçük bir şehir olan Oranienburg’ta yaşıyorlardı. Çocuklar gerçi Sinagoga din dersi almaya gidiyorlardı ama aile Yahudiliği yaşamıyordu. Örneğin Yahudi bayramlarını kutlamıyorlardı. Baba Siegfried Merzbacher kimyacıydı. Auer şirketinde çalışıyordu ve o arada Yahudi olduğu biliniyordu. Bu yüzden Hitler’in iktidara gelmesinden iki yıl sonra yani 1935’te Türkiye’ye atanır. Aile için bu büyük bir şanstır; Merzbacherler böylece Nazi Almanya’sından kaçmış olurlar. Yeni memleketlerinde, sürgünde olan diğer birçok Yahudi aile gibi sıfırdan başlamaları gerekmez. En azından aile belirli bir geliri vardır. İstikametleri yeni cumhuriyetin genç başkenti Ankara’dır.

 

Türkiye’deki Sürgün

Dorothea ailesiyle beraber onları Türkiye’ye götürecek trene bindiğinde on bir yaşındadır. Yolculuklarını batı Avrupa’yı Ortadoğu’ya bağlayan ünlü sark ekspresiyle gerçekleştirirler. Dorothea için o zamanlar bütün bunlar sadece büyük bir maceradan ibarettir. Merzbacher’lar 1935 yılının Ekim ayında Türkiye’ye varırlar. Dorothea’nın babası Ankara’da bir kimya fabrikası kurar ve sonra onu yönetmeye baslar.
Merzbacherler Türkiye’deki tek Alman mülteciler değillerdi. Nazilerden kaçmış bir çok aileyle buluştular. Bazılarıyla da dost olurlar. 1940 yılında Alman İmparatorluğu vatandaşlığından çıkarılırlar. Alman bankalarındaki birikimlerine de el koyulur.

Dorothea Ankara’da diğer mültecilerin çocuklarıyla beraber özel ders alır. Anneler ve babalar Türk okullarındaki aşırı disiplinden çekinirler. Dorothea yine de bir yaz boyunca Ankara’daki bir kız okuluna devam eder. Oradan meslek eğitimi için gereken ortaokul diplomasını alır. Dorothea aslında halk eğitim öğretmeni olmak istiyordur ama Türkiye’de bir mülteci olarak bunu gerçekleştirmesi mümkün değildir. Şapka tasarımcısı olarak çalışmak yapabileceği bir kaç isten biridir. Böylece bir moda okulunda 2 yıllık bir kursa baslar. Ama bütün eğitim boşunadır. Okulu bitirir ama şapka tasarımcısı olarak çalışmasına izin verilmez. Dorothea şimdilik sadece tanıdık ve arkadaşlarına şapka yapar. Mesleki açıdan geleceği belirsizdir.

 

İskoçya çıkışlı bir dünya seyahati ve yine İskoçya

Sonra bir karşılaşma hayatına yeni bir yön verir. 1944 yılında Dorothea İngilizce öğretmeni olan Donald Brander ile tanışır. Kendisi İskoçyalıdır ve Ankara’daki İngiliz Kültür Enstitüsü, British Council’de çalışmaktadır. Bir yıl sonra evlenirler. Dorothea onunla bir aile kuracakları memleketi İskoçya’ya gider. 1946 yılında Glasgow’da kızları Kirstine Ann, 1947 yılında Bratislava’da oğulları Keith MacKinnon, 1951 yılında Edinburgh’ta da küçük kızları Alison Mary dünyaya gelir.

British Council çalışanı olarak Donald’ın görev yeri bir kaç yılda bir değişir. İskoçya Edinburgh’a kesin olarak yerleşmeden önce dünyanın değişik yerlerinde, örneğin Çekoslovakya’da, İzlanda’da, İran’da yasarlar. Bu Dorothea’nın bir meslek sahibi olması ve çalışması için büyük bir şanstır. Kırk yaşını geçmiş olduğu halde sosyal hizmet eğitimi alır ve 20 yıldan fazla evlat edindirme ve mağdurlara yardım konularında çalışır. Bugün artık emeklidir.

Donald 2006 yılında ölür. Dorothea bugün Edinburgh’ta yaşıyor ve halen çok aktif birisi; İspanyolca öğreniyor, üniversitede tarih derslerine devam ediyor. Dorothea ile Amerika’da yasayan kardeşi Eugen Merzbacher yılda bir kere ilk memleketleri olan Berlin’de buluşuyorlar.